Het lijkt inmiddels een eeuwigheid geleden, maar de doorschietende inflatie van 2022 en de olieprijs die in mei tot boven de 100 dollar per vat piekte, staan nog altijd in het geheugen gegrift. Na de daaropvolgende crash bleef het olieaanbod echter relatief rustig en bleven de prijzen stabiel op een beneden gemiddeld niveau, ondanks conflicten in meerdere belangrijke producerende regio’s. Dat veranderde deze week, toen de VS en Israël na veel machtsvertoon uiteindelijk de Islamitische Republiek Iran aanvielen. Dat heeft het Midden-Oosten in oorlog gestort en vormt een bedreiging voor de regionale olieleveringen aan Europa en Azië.
Na prijzen die gedurende een groot deel van 2025 rond de 60 dollar per vat bleven hangen, zijn de Brent-noteringen sinds eind januari met bijna 40% omhooggeschoten tot 83,69 dollar op het moment van schrijven, 5 maart. De stijging lijkt door te zetten, nu pogingen tot diplomatieke onderhandelingen tussen de strijdende partijen tot dusver vruchteloos blijken. De impact zal waarschijnlijk veel verder reiken dan de Golf en ook China en Europa omvatten. Hoe sterk het aanbod uiteindelijk wordt verstoord, hangt ook af van het samenspel tussen OPEC+-landen en een mogelijke terugkeer van Russische olie op de markt.
De Golf wordt smaller
Deze oorlog met Iran zat er al lange tijd aan te komen. In neoconservatieve kringen in Washington wordt al sinds minstens begin jaren 2000 gesproken over regimewissel. In tegenstelling tot de Amerikaanse operatie in Irak lijken de Iraniërs echter beter voorbereid op een langdurig conflict. Helaas betekent dat ook dat de impact op landen van de Gulf Cooperation Council (GCC) en de rest van de wereld waarschijnlijk lang zal aanhouden. Ook China, de op één na grootste economie ter wereld en Trumps favoriete handelsrivaal, speelt wellicht een rol: door de algehele onzekerheid rond een regionale oorlog wordt een lagere vraag verwacht. En met de sluiting van de Straat van Hormuz worden de aanvoer van grondstoffen naar China en het transport van eindproducten naar belangrijke markten in Europa, Afrika en de VS waarschijnlijk belemmerd. Daardoor zou de vraag naar olie kunnen dalen.
Afgezien van de zeer reële mogelijkheid van opzettelijke vernietiging van raffinaderijen en productielocaties, zou deze natuurlijke vraaguitval na verloop van tijd moeten leiden tot prijsstabilisatie. Hoe hoog de prijzen in de tussentijd kunnen oplopen voordat er een evenwicht wordt gevonden, blijft echter onduidelijk. De Amerikaanse schalie-industrie zal ongetwijfeld juichen, nu prijzen boven de 70 dollar per vat er op de middellange tot lange termijn lijken te blijven. Producenten van schalieolie waren bij langjarige gemiddelde prijzen van 60-65 dollar nauwelijks winstgevend, waardoor de Amerikaanse lobby geen reden heeft om snel op een oplossing aan te dringen. Toch voelt het alsof we nu dicht bij een logisch piekniveau zitten, zolang er geen aanvallen komen op regionale productie-infrastructuur.
Van leverancier wisselen
Wat in black-swanperiodes zoals nu gemakkelijk over het hoofd wordt gezien, is hoe sterk de oliemarkt in werkelijkheid wordt gestuurd. Het zorgvuldige evenwicht tussen vraag en aanbod wordt nauwlettend bewaakt door nationale en supranationale instanties die nauw met elkaar samenwerken. Zo is OPEC+ al meer dan drie jaar bezig de productieverlagingen uit de pandemieperiode geleidelijk terug te draaien, maar het niveau van vóór 2020 is nog altijd niet bereikt. Dat laat volop ruimte voor correctie aan de aanbodkant als dat nodig is. OPEC+ liet op 1 maart in een verklaring weten dat het de productie vanaf april met 206.000 vaten per dag zal verhogen. Volgens vijf anonieme bronnen had het kartel aanvankelijk opties besproken die uiteenliepen van 137.000 tot 548.000 vaten per dag. Dat volgt op een pauze van drie maanden in de productieverhogingen, waarmee stapsgewijs 1,2 miljoen vaten per dag aan eerder geschrapte productie werd teruggebracht.
Het is ook belangrijk rekening te houden met de mogelijke terugkeer van tot wel 10 miljoen vaten per dag aan Russische olie op de vrije markt, die gemakkelijk kan worden vervoerd naar belangrijke afnemers zoals de EU en China. Trump spreekt al langer over zijn wens om het Europese conflict via onderhandelingen te beëindigen, en de prikkel van stabiele olieprijzen en energiezekerheid zou nu genoeg kunnen zijn om alle spelers aan tafel te krijgen, klaar om te compromitteren. Belangrijk is ook dat Russische Urals-olie, als zware ruwe olie, een perfect alternatief is voor Iraanse olie voor raffinaderijen die zijn ingericht om dit type hoogdichte ruwe olie te verwerken. Er blijft nog veel onzeker, maar het lijkt erop dat er op korte termijn meerdere routes zijn naar lagere prijzen per vat. Toch kan de VS, gezien de voordelen die hogere olieprijzen bieden voor de concurrentiekracht van Amerikaanse schaliebedrijven, terughoudend zijn om de conflicten die tot hogere prijzen hebben geleid snel te helpen oplossen.
